Президенттин парламентте сүйлөгөн сөзү боюнча өзүнүн ой-пикири менен «Ата Мекен» партиясынын лидери Өмурбек Текебаев Elgezit.kg редакциясы менен бөлүштү.

Алардын арасынан төмөнкүлөр сөз сүйлөштү: .

• Зайнидин Курманов, тарых илимдеринин доктору, профессор;
• Өмүрбек Текебаев, Жогорку Кеңештин экс-төрагасы, «Ата Мекен» партиясынын лидери;
• Темир Сариев, КРнын экс-премьер-министри;
• Элмира Ногойбаева, «Полис Азия» аналитикалык борборунун директору;
• Эмиль Жураев, саясат таануучу, саясий илимдердин доктору;
• Нарын Айып, белгилүү журналист;
• Мурат Сүйүнбаев, КРСУ профессору, Россиядагы табигый илимдер академиясынын академиги;
• Советбек Абдрасулов, философия илимдеринин кандидаты, КМЮАнын философия жана социалдык-гуманитардык илимдеринин кафедра башчысы;
• Шайыр Жураев, саясат таануучу ж.б..

Талкуунун катышуучулары маанилүү маселелерди көтөрүштү: саясат жүргүзүүдө тарых саясатчыларга кандай таасир этери, алар дүйнөлүк тарыхтагы тажрыйбаларды эске алабы, алар кандайдыр бир иштерди жасоодо тандоону кантип жасары тууралуу. Белгилүү болгондой, дүйнөлүк практикада тарыхый тажрыйбанын, белгилүү тарыхый инсандардын ролу өлкөнүн жада калса, дүйнөнүн тагдырында алда канча маанилүү.

Тегерек столдун алкагында чыныгы талкуу болду – окумуштуулар саясатчылар, эксперттер менен талашып-тартышып, жарандык коомдун өкүлдөрү менен пикир алмашып, саясат таануучулар болсо учурдагы саясатта тарыхтан кандай сабак алсак болорун мисал келтиришти. Тегерек столдун катышуучулары саясий абалга дүйнөлүк жана улуттук тарыхты мисал келтирүү менен баа беришти. Тарых илимдеринин доктору, “Тарых сабактары” (Elgezit.kg)  рубрикасынын автору  Зайнидин Курмановдун доклады өзгөчө таасир калтырды.

-Баткен облусунда абал барган сайын эмнеге курчуп бара жатат? Себеби, мурда делимитация тоолордо болсо, азыр өкмөттөр аралык комиссия түздүккө түштү. Делимитация жергиликтүү калктын үйлөрүнө, огороддоруна чейин жетти. Мурда ата-бабалары жашаган жерин эч ким бергиси келбейт, — дейт Чек ара кызматынын төрагасынын экс-орун басары Искендер Мамбеталиев.

-Өзүңөрдү тажиктердин ордуна коюп көргүлө, Алардын аталары, чоң аталары ушул жерлерде жашашып, суусун ичишип, тоолорунда мал жайып жүрүшкөн. Мен чек арада кызмат өтөгөм жана тажиктер бул жагынан бизге абдан окшош эл. Жерлерин жөн эле берип коюшпайт. Ошондуктан узак сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, тынчтык жолу менен чек араны аныктап, биргеликте сүйлөшүү керек-, — деп кошумчалады ал.

—Чек арадагы абалдын курчушунун дагы бир себеби бар. Чек арага жакын жайгашкан айылдарда калктын саны өсүүдө, озгөчө тажик тараптыкы. Суу жетишсиз, жайыттар жана жер тартыш! Ошондуктан маселени жакында чечпесе, көйгөй күч ала берет,- деди Мамлекеттик чек ара кызматынын аймактык чек ара башкармалыгынын мурдагы зардалы, полковник Наркул Байдөөлөтов.

Эске сала кетсек, 2020-жылдын 31-январында Elgezit.kg редкциясы Мамлекеттик чек ара: көйгөйлөр чеги жана чакырыктар” аталышындагы тегерек стол өткөргөн. Иш-чарага чек ара талаштарын ичинен билген адамдар – Чек ара кызматынын мурдагы жетекчилери, конфликтологдор, эксперттер катышышты. Тегерек столдун видеосун бул жактан көрсөңүз болот.

-Канат кандайча Матраимовдордун үй-бүлөсүнүн жактоочусу болуп калдыңыз, бул сиздин демилгеңиз беле же сунушту алар киргизиштиби?

-Мен Жогорку аттестациялык комиссиядан кеткенден кийин бир-эки күндөн соң сунуш түштү. Алгач баш тарткам. Бирок Матраимовдордун журналисттердин иликтөөсүндөгү аткезчиликке эч кандай тиешеси жоктугу тууралуу фактыны көргөндөн кийин гана макулдугумду бердим. Анын үстүнө буга чейин дагы Өмүрбек Текебаевди сотто коргоп, Атамбаевдин режими учурунда бизге миллиондогон суммага доо арыздарды жазышканда ММКлардын кызыкчылыгын коргоп, бул жаатта тажрыйбам бар болчу.

-Бирок, сиз азыр ММКга каршы процесске катышып жатасыз да…

-Ооба, туура. Эсиңиздерде болсо буга чейин соттор аркылуу мага, кесиптешиме, ошол эле айрым ММКларга миллиондогон доо арыздар жазылып, соттун чечими менен миллиондорду мойнубузга илип коюшкан. Ал эми азыр болсо Матраимовдор тарап ММКлардан миллион алууну максат кылышкан жок. Биз маселени тынчтык жолу менен чечишип алууга даярбыз. Эгерде ММКларда Матраимовдордун аткезчиликке тиешеси бардыгы тууралуу фактылар болсо көрсөтүшсүн, биз арызыбызды артка алууга даярбыз. Алар далилдерди президентке бердик деп жатышса, анда аларды бизге же сотко да беришсин. Же башка журналисттерге беришсин, ал эмне болгон далилдер экенин баарыбыз көрөлү. Эгерде далилдер жок болсо анда маалыматтарын төгүндөшсүн. Же башкача жол менен түшүнүшсөк болот, мисалы, 24.kg маалыматтык агенттиги менен сүйлөшүп жатабыз, бүгүн, эртең бир чечимге келебиз деген ойдомун. Белгилей кетсем, бул маселени сотко жеткирбей эле жөнгө салып, чындыкка жеткилери келген. Матраимовдор башында “Азаттыктын” башкы кеңсесине кайрылышкан. Алар кийинчерээк жооп беребиз дешип, бирок үн катышкан эмес. Кийин ММКлардын үстүнөн түшкөн даттанууларды кароо боюнча комиссияга кайрылышкан. Натыйжа болбогон соң, сотко кайрылуу бул үй-бүлөнүн акыркы жолу болду.

-Матраимовдордун жактоочусу болууга сизге эмне түрткү болду? Жакшы төлөнгөн гонорарбы?

— Азыр баары ушинтип жазып жатышат. Мени сатып алышты дешүүдө. Андай болгон жок. Бул менин юрист катары кабыл алган чечимим. Юристтерде жана врачтарда адамдын абалына карап тандалма иш алпаруу деген түшүнүк жок. Бирок өзүмдүн принциптерим бар. Мисалы, балдарга зордук-зомбулук көрсөткөндөрдүн, педофилдердин кызыкчылыгын эч качан коргобойм.

-Демек, Матраимовдордун эч кандай күнөөсү жокпу?

— Мен дайыма юридикалык фактылар, далилдер менен сүйлөгөндү жакшы көрөм.  Алар бул окуяларга эч кандай тиешеси жоктугу жана бул иликтөөлөрдүн авторлорунун сөздөрү куру сөз экени тууралуу далилдерди беришти. Сотто биз бул фактыларды коомчулукка алып чыгабыз деп сөз берем. Ошондо коомчулук Матраимовдордун үй-бүлөсү башкалардын максатына жетиши үчүн курал болуп жатканын түшүнөт. Сот процесстерине жакшылап көз салып турсаңыздар болот. Эгерде биз тараптан кеткен катачылык бар болсо, анда ММКлар менен сүйлөшүп, аларды жарыя кылдырбоого аракет жасамакпыз. Матраимовдордун позициясы башынан эле башкача болду – иликтөөлөрдү далилдеп бергиле же далилдер жок экенин моюнга алгыла. Журналисттер биз бул иш менен алек болбошубуз керек, фактыларды чогултуу биздин иш эмес деген позицияны карманып жатышат.

Биз укук коргоо органдарына да кайрылып: “Азаттыктын” жана “Клооптун” иликтөөсүн тыкыр изилдеп чыгып, Матраимовдордун күнөөлүү же күнөөлүү эмес экени тууралуу далил бергиле дедик. Бирок укук коргоо органдары дагы үн катпай жатышат. Процесстин созулуп жатканына алардын дагы күнөөсү бар деп айта алам. Жакында Матраимовдордун үй-бүлөсүн күнөөлөө куру сөздөр экенине күбө болосуздар.

-Матраимовдордун үй-бүлөсү өмүр бою мамлекеттик кызматтарда иштешкен. Бирок алар бай жашаган үй-бүлөлөрдүн катарында. Мынча кирешени кайдан табышат?

-Матраимовдор аткезчиликке катышып байып кеткен деп айтуу туура эмес. Райым Матраимов өзү кирешелери кайдан келгенин далилдеп бергенге даяр экенин айткан. Азыр иш УКМКда каралууда жана тергөө учурундагы купуялуулук деген бар. Ошондуктан кийинчерээк, бара-бара мунун баары ачыкка чыгып, айтылат.

-Сиз сотто Матраимовдордун кызыкчылыгын коргоп чыкканыңызга айланаңыздагылар кандай карашты?

-Ар кандай. Социалдык тармактарда талкууга катышпай элемин. Кийинчерээк баары абал башкача экенин түшүнүшөт. Мен коомчулукту баа берердин алдында объективдүү болууга чакырат элем. Муну менен катар эле коомчулукта Матраимовдорду колдогондор көп экенин, алардын арасында саясатчылар, коомдук ишмерлер, активисттер дагы бар экенин белгилей кетейин.

-Кимдер?

-Азырынча аттарын атабай турайын, кийин өзүңөр баарын көрөсүңөр.

— Бул иликтөөлөрдө мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин аты аталбаганы мени таң калтырды. Себеби журналисттер айтып жаткан аткезчилик схемалардын баары мурдагы президент өлкөнү башкарып турганда болуптур. Бул боюнча пикириңиз кандай?

— Эң туура. Алмазбек Атамбаев маектеринин биринде бюджеттен миллиондор уурдалганын, ошондуктан Сапар Исаковго Райым Матраимовду кызматтан алуу тапшырмасын бергенин айтканы эсиңиздерде болсо керек. Миллиондор уурдалган болсо анда аны кызматтан албай, жоопкерчиликке тартуу маселеси коюлушу керек эле да. Анда Матраимовду камакка алуу керек болчу. Эмнеге мындай болгон жок? Демек, бул жерден Атамбаев жалган сүйлөдү!

Эске сала кетсек, 9-январда Factcheck.kg сайтынын башкы редактору Болот Темиров ур-токмокко алынган.

Журналист өзүнүн ур-токмокко кабылганын кесиптик ишмердигине байланыштырууда.

«Борборлогу абанын булгануусун азайтуу боюнча чаралар тууралуу» токтом долбоорунун демилгечиси Мирлан Маматалиев маселени көтөрүп чыкты.

Бирок, депутат Кожобек Рыспаев документ профилдик комитет тарабынан карала электигин айтып, регламентти бузбай маселени күндүн темасынан алып салууну сунуштады.

Марлен Маматалиев буга макул болбой, парламент абанын кирдеши тууралуу маселени карап чыкканча, жаз келет деп билдирди. «Сиздердин балдар ушул аба менен дем алып, анан оорушат», — деп ал кесиптештерине түшүндүрдү. 

Депутатты кесиптеши Тазабек Икрамов колдоп чыкты. «Бишкекте экология көйгөйү биринчи орунда, бул маселени караш керек, буга чейин эмне кылып отурдунар», — деди ал. Жыйынтыгында Икрамов Байпакпаевди түртүп, экөө мушташа кете жаздады.

— Эмне үчүн Райымдын маселеси бүгүн көтөрүлдү? Эмнеге 2000-2005-2010-жылдары көтөрүлгөн эмес? Анткени анда баары жасайт эле. Евразия Экономикалык Биримдигине киргенден кийин монополия болуп бир колго өттү. Мамлекет башчысы, күч органдары катышмайын муну жасоо болбой калды. Бул бизнес трансулуттук мүнөзгө ээ болгонун белгилегим келет.

Ошондой эле белгилүү саясатчы учурдагы өлкөдөгү коомдук- саясий абал жана президенттин жыйынтоочу маалымат жыйыны боюнча өз оюн билдирген.

Эстеликти Кытай каржылаган. Жалпысынан 5 миллион юань сарпталган.

Убадалардын кандай аткарылып жаткандыгын өлкө башчысы  «Кабар» агенттигине берген маегинде айтып берген.

Булак: «Кабар»

Мышыктын денесинде төрт көзү, мыёлой ала турган эки оозу, жыт сезе алган эки муруну бар. Бул оорунын аты дипрозопус жана аны менен жабыркаган жаныбарлар бир нече күн эле жашайт.

Бирок Дуонун туулганына төрт ай болду. Туулганда энеси карабай кеткендиктен Нью-Йорктогу мышыктардын ооруканасынын ветеринары Ральф Тран аны сактап калган.

Трандын айтуусунда, Дуо өзү теңдүүлөргө караганда алсыз. Бир убакта эки оозу менен тең тамак жегиси келет. Андыктан тамак жегенди үч айда үйрөнгөн.

Дуонун Фейсбукта өз атынан ачылган баракчасы, анда 28 миң катталуучусу бар. Доктор Тран анын абалы, дарыларына кеткен каражат тууралуу маалыматтарды бөлүшүп турат.

“Келечекте эмне болорун билбейбиз. Бирок Дуонун жашоого болгон умтулуусу абдан күчтүү ”,-дейт ал.

Маалыматка караганда, суунун деңгээли 187 сантиметрди түзгөн. Акыркы жолу суу 1966-жылы эң катуу ташкындаганы, анда 198 сантиметрге чейин көтөрүлгөндүгү айтылат.

Ташкындын айынан шаардын 90 пайызы, анын ичинде тарыхый жайлардын баары суу алдында калды. Ыйык Марк аянтындагы суунун бийиктиги бир метрге жетти.

Жергиликтүү басылмалар табыгый кырсыкта 78 жаштагы бир адам өлгөнүн жазып чыгышты. Ага ылайык, улгайган адамдын үйүнө суу кирип, аны электр тогу урган.

Венециянын мэри Луижи Бруньяро кырсыкты климаттын өзгөрүшү менен байланыштырды.

Кээ бир адистер кайсы бир убакта Венеция толугу менен суу астында калышы ыктымал экенин эскертип жүрүшөт.

Тасма Акаевдин 75 жылдыгына карата тартылып, анда анын жашоосу жана илимий ишмердиги тууралуу сөз болот. Анда качкын президент өзүнүн ойлору жана эскерүүлөрү менен бөлүшөт.

Аскар Акаевдин айтымында, ал жетектеп турган кезде өлкө демократия аралчасы жана реформалардын лидери катары таанылып, ошол себептен республикага инвесторлор келе баштаган. Ошол маалда мамлекетте жаралган көйгөйдүн баарына Акаев «саясий элитаны» күнөөлөйт.

Акаев  Кыргызстан элинин алдында абийири таза экенин баса белгилейт.

«Материалдык байлык таба алышпай, валюталык активдерди издеп башташкан. Белгилүү изкубар Либерманды жалдашып, Бакиевдин өтүнүчү менен ФБР да жардам көрсөткөн. Мени актап чыгышты деп эсептейм. Менин абийирим таза, мен ал үчүн Бакиевге ыраазымын. Ушундай жол менен болсо да, ал менде эч кандай валюталык актив жок экенин далилдеди», — дейт Аскар Акаев.

«Канат Исаев өзүнүн тааныштары аркылуу мени сотко бере тургандыгын айттырды!» — дейт аталган баракчада Айтматова.

Кйиинчерээк ал мындай деп кошумчалады:

«Канат Исаев биздин соттордун коррупциялашып кеткенине үмүт артып жатса керек. Ал мени Сабирой Турусбекова менен болгон окуядай эле кутулуп кетем деп жатса керек» деген пикирин калтырган.

Бул окуя Сабира Турусбекова менен байланышкан. Ширин Айтматова Сабира Турусбекова тууралуу өзүнүн YouTube баракчасына бул жагдай боюнча ой-пикирин билдирген. Турусбекова китепкананы барктап, сактап калгандыгы үчүн ага сыйлык берүү үчүн издешкен. Бирок эки элдин тарыхый баалуулуктарын сактап калган адам мындан эки жыл мурда көзү өткөнү белгилүү болгон.

Токмок шаарынын китепканасы Кыргызстандагы алгачкы китепкана болуп саналат. Аны 1912-жылы орустар негиздеген. Анда 36 миң китеп бар болчу. Бул китептерди окуп, көптөгөн чыгаан адамдар өсүп чыккан. 2008-жылдын 13-мартында аталган китепкана социалдык инфраструктуралардын катарынан чыгып калган. Тиешелүү токтомго шаардык кеңештин башчысы Калыбек Качкыналиев кол койгон. Анын көлөмү 550 чарчы метр.

Ал эми 2010-жылдын 9-апрелинде мурунку мэр Канат Исаев китепкананы Ж.Кенжекараевге 572 миң 116 сомго саткан. Ал убакта доллардын курсу (1 доллар = 44,94 сом) болчу, Айтматова белгилегендей, бир чарчы жерди алар 23 долларга баалашкан.

Ошол учурда мэриянын маданият бөлүмүнүн башчысы Сабира Турусбекова чыныгы сатып алуучу шаардык кеңештин депутаты Роза Машалаева экенин белгилеп, ал эми Кенжекараев –анын кол алдында иштеген чарба кызматкери болгон. Анын айтымында, депутат Канат Исаев китепкананын ордуна сауна же болбосо мейманкана салайын деген болчу.

«Турусбекованын айтымында ал учурда баары коркчу, прокуратурага арыз менен кайрылсам, жыйынтык чыккан жок», — деп билдирет өзүнүн виеосунда Ширин Айтматова.

Бул тууралуу чет элдик маалымат каражаттары жазышты.

Окуя Кличконун район эли менен жолугушуу учурунда орун алган. Видеодон Кличконун эл менен жолугушуп, алардын маселесин угуп жатканын көрүүгө болот. Жолугушуу учурунда катышуучулардын бири мэрге шаардагы мыйзамсыз курулуштар боюнча суроо узаткан.

Кремлдин концерттик зали Никита Хрущевдун мезгилинде 1961-жылы курулган. Ал 6 миң орунга эсептелген жана 3 залы бар.

Маалыматка ылайык, полиция кызматкерлери “Мигрант” аттуу рейддин жүрүшүндө полициянын жетекчисинин орун басары кыргыз жаранын жулкулдатып эшикке алып чыгып, сабап салган. Жабырлануучу арыз жазган. Бирок, арызды жабырлануучу сабаган полиция өзү караган. Күбөлөр катары ошол полиция бөлүмүндө иштеген кызматкерлер болгон.