Маркум Бактыбек Сыргаков 1963-жылы Талас облусуна караштуу Боо-Терек айылында туулган.

Баткен облусунун прокурору, Ош жана Талас облусунун прокурорунун орун басары болуп эмгектенген. 2019-жылдын февраль айынан бери Сокулук районун прокурорунун кызматын аркалаган.

Бул тууралуу анын адвокаты Али Магеев ЖМКга билдирди.

Бүгүн, 8-июнда Бишкек шаарынын Октябрь райондук сотунда Сыдымановдун иши акырына чыгып, өкүм угузулмак. Прокурор аны 6 жылга эркинен ажыратуу жазасын сураган.

Бирок сот адвокаттын өтүнүчүн жарым-жартылай орундатып, комплекстүү психологиялык-лингвистикалык экспертиза дайындады. Экспертиза жыйынтыгына чейин ал үй камагында болот.

Эске сала кетсек, блогер быйыл 18-февралда Бишкектеги №1 тергөө абагына камалып, 28-февралда үй камагына чыгарылган.

Ага Жазык кодексинин 313-беренеси «Расалык, улуттук, диний же аймак аралык кастыкты (араздашууну) козутуу») боюнча айып коюлган. Бул берененин негизинде адам жети жылга чейин эркинен ажыратылышы ыктымал.

Сыдыманов «Инстаграмда» Sydyman деген ат менен белгилүү. Ал буга чейин өзүнүн баракчасы аркылуу түз эфирде Кыргызстандын айрым облустарында колдонулган сөздөрдү сындаган. Бул коомчулукта кызуу талкууга алынган. Кийин өзү жаңылганын мойнуна алып, кечирим сураган. 

Мындай чечим 24-майда Бишкектин Биринчи май райондук соту чыгарган. Ага ылайык, сотко чейинки териштирүү аяктаганча шек саналып жаткан прокурор Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин (УКМК) тергөө абагында кармалат.

Эскерте кетсек, УКМК 22-май күнү 150 миң сом пара алып жаткан учурда Ысык-Көл облусуна караштуу Жети-Өгүз районунун прокурорунун ага жардамчысы, 1982-жылкы К.А. колго түшүргөнүн билдирген.  Прокуратуранын кызматкери арыз ээсинин уулуна козголгон кылмыш иши боюнча жеңилдетилген чечим чыгарууга көмөктөшүү үчүн андан 2 миң доллар талап кылган.

Бул иш боюнча сотко чейинки өндүрүштүк материалдар Жазык кодексинин «Пара талап кылуу» беренеси менен Кылмыштардын жана жоруктардын бирдиктүү реестрине катталган. 

Маалыматка ылайык, кечээ, 22-майда УКМКнын Коррупцияга каршы кызматы тарабынан Башкы прокуратурасынын өздүк коопсуздук жана кызматтык териштирүү бөлүмү менен бирге жүргүзгөн ыкчам издөө иш-чараларынын алкагында 150 миң сом өлчөмүндөгү пара алып жаткан учурунда Ысык-Көл облусуна караштуу Жети-Өгүз районунун прокурорунун ага жардамчысы, 1982-жылкы К.А. кармалды.

Алдын ала маалыматка караганда, прокурордун ага жардамчысы арыздануучунун уулуна карата козголгон кылмыш иши боюнча жеңилдетилген чечим чыгаруу үчүн маселени оң тарабына чечүү максатында арыздануучудан 2 миң АКШ доллар өлчөмүндө акча каражатын талап кылган.

Сотко чейинки өндүрүштүк материалдар КР Кылмыш-жаза кодексинин 326-беренесинин 2-бөлүмү (Пара талап кылуу) боюнча Кылмыштардын жана жоруктардын бирдиктүү реестрине катталды.

Кармалган адам УКМК тергөө камак жайынын убактылуу кармоочу жайына киргизилди. Учурда тергөө иштери жүрүп жатат.

Эске сала кетсек, бүгүн Каракол шаарында Ысык-Көл облустук прокуратурасынын бөлүмүнүн прокурору пара талап кылууга шектелип кармалгандыгы жөнүндө маалымат таркаган. 

Болжолдуу маалымат боюнча, көзөмөл органынын кызматкери кечээ, 22-майда кечинде 150 миң сом алып жаткан жеринен колго түшкөн.

Маалыматка ылайык, тартип жазасы тууралуу буйрук 20-майда чыккан. Прокурорго сөгүштөн тышкары сый акы да берилбей турган болду.

Эске сала кетсек, буга чейин Ош шаарынын прокурору Кубат Абдраимовдун 9-майда Өчпөс отко гүл коюу иш-чарасында формачан, бирок башына калпак кийип турган сүрөтү Интернетке тарап, катуу талкууга алынган. Социалдык тармактардын колдонуучуларынын арасында аны кубаттагандар да, сындагандар да көп болгон.

Ош шаардык мэриясы Интернетке жарыялаган сүрөттө прокурордун калпакчан турганын, анын катарындагы башка күч түзүмдөрүнүн жетекчилери баштан-аяк формачан экенин көрүүгө болот.

Башкы прокуратура Кубат Абдраимовдун бул аракети кызматтык этикага туура келбейт деп тапкан.

Сотто тараптардын жарыш сөзү башталды. Учурда мамлекеттик айыптоочу тарап чыгып сүйлөөдө.

Сөзүнүн аягында мамлекеттик айыптоочу:

— Мурдагы өкмөт башчы Сапар Исаковго 15 жыл эркинен ажыратуу чечимин чыгарып, мүлкүнөн ажыратуу, дипломатиялык рангын, Манас орденин алуу жана мамлекеттик кызматтарды ээлөө укугунан үч жылга ажыратуу;

— Мурдагы премьер-министр Жантөрө Сатыбалдиевди 11 жыл 3 айга эркинен жана мүлкүнөн ажыратуу, баардык мамлекеттик сыйлыктарын алуу жана мамлекеттик кызматтарды ээлөө укугунан үч жылга ажыратуу;

— «Улуттук энергетикалык холдингдин» мурдагы башчысы Айбек Калиевди 17 жылга эркинен жана мүлкүнөн ажыратуу, баардык мамлекеттик сыйлыктарын алуу жана айыппул иретинде унааны сатуудан түшкөн 1 млн сомду мамлекеттин эсебине алуу;

— «Электр станциялары» ААКсынын мурдагы башкы директору Салайдин Авазовду 11 жыл 3 айга эркинен жана мүлкүнөн ажыратуу, мамлекеттик кызматтарды ээлөө укугунан үч жылга ажыратуу;

— «Улуттук энергетикалык холдингдин» башчысынын мурдагы орун басары Жолдошбек Назаровду 11 жыл 3 айга эркинен жана мүлкүнөн ажыратуу, мамлекеттик кызматтарды ээлөө укугунан үч жылга ажыратуу;

— «Электр станциялары» ААКсынын Бишкек ЖЭБин модернизациялоо башкарма тобунун директору Темирлан Бримкуловду 11 жыл 3 айга эркинен жана мүлкүнөн ажыратуу, мамлекеттик кызматтарды ээлөө укугунан үч жылга ажыратуу;

— Мурдагы каржы министри Ольга Лаврованы 7 жыл 6 айга эркинен ажыратуу жана баш коргоо чарасын өзгөртүп, сот залында камакка алуу;

— Мурдагы депутат Осмонбек Артыкбаевге 50 млн сом айып салып, сот залынан бошотуу чечимин чыгарууну суранды.

51 жаштагы Халмурзаев 2017-2018-жылдары Бишкек шаарынын прокурору болуп иштеген.

Баткен облусунун прокурору Анарбай Мамажакыпов киши колдуу болгон сөөгү 18-ноябрда Баткендеги тоо арасынан табылган. Ошондон кийин бул кызматты Ороз Бердибаев аткарып турган.

Жаңы дайындалган прокурор — өкмөттүн Баткен облусундагы мурдагы өкүлү Абиш Халмурзаевдин бир тууганы.

Ушул жылдын 13-14-март күндөрү Баткендеги кыргыз-тажик чек арасындагы чырда жергиликтүү тургундардын айрымдары губернаторго нааразы болуп, анын кызматтан кетишин талап кылышкандан кийин Абиш Халмурзаевиштен кеткен.

Абиш Халмурзаев өкмөттүн Баткен облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү болуп 2016-жылдан бери иштеп келген.

Сүрөт интернеттен алынды

«Батукаевдин иши боюнча сотко чейинки өндүрүш жүрүп жатат. Жакында сизди (Зарылбек Рысалиевди — ред.) күбө катары көрсөтмө берүүгө чакырабыз».
Эл өкүлү Зарылбек Рысалиев өткөн жумада президенттин айтканын эске салып, «мафиялык клан бийликке кысым көрсөтүп жатат деп президент айтып жатат. Бул сөз боюнча, прокуратура кандай иштерди жасап жатат? Тергөө топтору түзүлдүбү?» деп сурады. Өткүрбек Жамшитов азырынча андай топ жоктугун билдирди.

Нарын шаардык соту 2013-жылы 9-апрелде Азиз Батукаевди мөөнөтүнөн мурда бошотуу боюнча ишти шашылыш карап, чечим чыгарган. Ал Нарындагы «Манас» аба майданынын VIP залынан чыгып, Чеченстандын Грозный шаарына жеке менчик учак менен учуп кеткен. Батукаевдин абактан чыгарылышы боюнча бир топ адамдардын ысымдары аталып жүрөт.

Былтыр Жогорку Кеңештин «Республика — Ата Журт» фракциясынын депутаты, Жаза аткаруу боюнча мамлекеттик кызматтын мурдагы төрагасы Зарылбек Рысалиев кримтөбөл Азиз Батукаевди Нарындагы абактан мөөнөтүнөн мурда, мыйзамсыз бошотуу фактысына байланыштуу 2013-жылы 18-июлда козголуп, бирок кийин токтотулган кылмыш ишин кайра жандандырууну талап кылган.

«Бул иш боюнча кылмыш ишин козгоодон баш тартуу чечими кабыл алынган. Мыйзам боюнча тараптар материал менен таанышууга укугу бар. Бүгүнкү күндө «жашыруун» деген гриф алынган эмес».

Жамшитов бул тууралуу Жогорку Кеңеште прокуратура органдарынын 2018-жылдагы аткарган иши тууралуу отчет берип жатып айтты.

2016-жылы УКМКнын ошол кездеги жетекчиси Абдил Сегизбаев айрым депутаттар 2012-жылы «Альфа Телекомдун» мамлекетке өткөрүлбөгөн 50% акциясын сатууга аракет кылгандыгы Белиз өлкөсүнөн келген документтерде көрсөтүлгөнүн айтып чыккан.

Сөз болуп жаткан документтерде саясатчылар Өмүрбек Текебаевдин, Аида Салянованын жана Алмамбет Шыкмаматовдун аты-жөнү жазылганын кабарлаган.

Кийин документтин түп нускасы УКМКда жок экени белгилүү болгон.

Прокурор соттон Асылбек уулун экономикалык аткезчилик үчүн айыптуу деп таап, аны мүлкүнөн ажыратып, 12 жылга эркинен ажыратууну жана жаза мөөнөтү аяктаган соң аны өлкөдөн чыгарып салууну суранды.

Дамирбек Асылбек уулунун адвокаты Аскар Баймуратов айыптоолорду «жасалма жана ойдон чыгарылган» деп атады.

Аткезчилик боюнча соттук процесс былтыр 19-октябрда башталган. Дамирбек Асылбек уулу менен кошо дагы 11 киши Кытайдан Орусия жана Казакстанга товарларды мыйзамсыз ташыгандыгы үчүн «эл аралык уюшулган топко тиешеси бар» деген негизде айып коюлган.

Эске салсак, 2018-жылдын февраль айында да Казакстанда аткезчилик боюнча шектүү катары кармалган 29 кишинин арасында Кыргызстандын үч жараны, алардын ичинде Жогорку Кеңештин депутаты Дамирбек Асылбек уулу да бар экени белгилүү болгон.

Мындан сырткары анын казак паспорту да бар экени аныкталган соң Борбордук шайлоо комиссиясы Асылбек уулун депутаттык мандаттан ажыраткан.

Маселе Мурат Суталинов «өсмө (рак) оорусуна чалдыккан жана дарты өтүшүп кеткен» деген жүйөгө байланыштуу Бишкектин Ленин райондук сотунда каралмак.

Мурат Суталиновдун адвокаты Тимур Карабаев «Азаттыкка» сүйлөп жатып, соттолуучунун абалы чын эле оор экенин, ал дарыланышы зарыл экенин билдирди.

Мыйзамга ылайык, абакта отурган жарандар катуу ооруга чалдыккан учурда сот аркылуу эркиндикке чыгууга укуктуу. Ал үчүн соттолгон жарандын ден соолугу боюнча дарыгерлер бүтүм чыгарып бериши керек.

2010-жылы атайын кызматты жетектеген Мурат Суталинов апрель окуясындагы кан төгүүгө байланыштуу айыпталып, 20 жылга соттолгон.

— Айыпталуучулар акыркы сөзүн айтып бүткөн. Эми соттун өкүм чыгарышы гана калды. Өкүм окулса, соттун чечими беш күндүн ичинде даярдалып, соттолуучуларга берилет. Кийинки отурум соттун өкүмү даяр болгондо болот, — деди ал.

Мамлекеттик айыптоочу Исаковдун үй-мүлкүн мамлекетке чегерүү менен 12 жылга эркинен ажыратууну жана сот залынан камакка алуу өтүнүчүн келтирген.

— Мамажакыпов экөө машина менен баратканда ортосунда уруш чыккан. Машинени токтотуп, сыртка чыгып мушташа баштаганда Калыков мылтыгын көтөрүп чыккан. Мелис Калыков «мылтык кокустан атылып кетти» деп көрсөтмө берген. «Тамеки чегип жатканда кийип жүргөн бушлаты өрттөнүп, кийин Мамажакыповдун бушлатына өрт өтүп кеткен» деп көрсөтмө берген. Ошол эле учурда ал катуу мас абалында болчу. Башка күбөлөрдүн берген көрсөтмөлөрүнүн жана иштин материалдарын негизинде Калыковдун күнөөсү толугу менен далилденди, — деди Башкы прокуратуранын өкүлү Замир Бейшекеев.

Бейшекеев шектүү көрсөтмө берген учурда эч кандай кыйноого кабылбаганын жана анын көрсөтмөсү толугу менен камерага тартылып алганын айтып, «мени кыйнашты» деген сөздөрдү жоопкерчиликтен качуу аракети катары сыпаттады.

«Эмне үчүн ошол күнү бирге жүргөн прокурорлор сыртта жүрөт, Мелис болсо камалып отурат? «Аларды башкы прокурор иштен бошотту» дейт. Бул жаза эмес, аларды да суракка алып, актыгын текшеришсин. Жогорку билимдүү бул балабыз мындай жолго барбайт. Коррупция ушул прокуратурада жүрүп жатат. Президентибиз С.Жээнбековго кайрылуу жасайбыз, таза иш жүрсүн», — деди кылмышка шектелген Мелис Калыковдун кайын энеси Карамат Закирова.

Баткен облусунун мурдагы прокурору, 43 жаштагы Анарбай Мамажакыповдун сөөгү 18-ноябрда аймактагы тоо арасынан табылган. Милиция анын окко учканын билдирип, экспертиза дайындалган. Окуя боюнча Кылмыш-жаза кодексинин “Киши өлтүрүү” беренеси менен иш козголуп, тергөө жүрүп жатат.

Маркум ал күнү санаалаштары менен аңчылыкка чыкканы кабарланууда. Анын өлүмү боюнча шектүү катары облустук капиталдык курулуш башкармалыгынын жетекчиси Мелис Калыков кармалган. Андан тышкары ошол күнү Мамажакыпов менен кошо мергенчиликке чыккан прокуратуранын алты кызматкери сурак берип жатканы белгилүү болду.